In een grijs verleden studeerde ik een jaar geografie.Ik had op de middelbare school voor mijn eindexamen aardrijkskunde een 9 gehaald en wilde vooral begrijpen hoe het weer ontstond. De studie was te technisch voor mij als een alfa, veel natuur-en scheikunde. Maar de interesse is wel altijd gebleven. Recentelijk las ik het boek van Eric Larson, Isaac’s storm, over de grote orkaan in september 1900, die een enorme ravage aanrichtte in Texas met heel veel doden (6000. Ik vond het boek bij het uitpakken van de kisten in de kringloopwinkel en het boek in een adem uitgelezen. De storm was aanleiding voor het verder opzetten van weerstations.

Gisteren zag ik een recensie van een boek waar ik meteen zin in had, het ging op Sarah Hall Helm, een boek over de wind in Engeland die Helm wordt genoemd. Ik heb het boek meteen besteld in de bibliotheek.

Helm is a ferocious, mischievous wind — a subject of folklore and awe, part-elemental god, part-aerial demon blasting through the sublime landscape of Northern England since the dawn of time.Through the stories of those who’ve obsessed over Helm, an extraordinary history is formed: the Neolithic tribe who tried to placate Helm, the Dark Age wizard priest who wanted to banish Helm, the Victorian steam engineer who attempted to capture Helm — and the farmer’s daughter who fiercely loved Helm. But now Dr. Selima Sutar, surrounded by infinite clouds and measuring instruments in her observation hut, fears human pollution is killing Helm.Rich, wild, and vital, Helm is the story of a singular life force, and of the relationship between nature and people, neither of whom can weather life without the other.

Verder heb ik de afgelopen weken weer een paar mooie boeken gelezen. De dubbelbiografie van Franz von Siebold en zijn Japanse dochter Oine van Annejet van de Zijl. De zwevende wereld. Ik vond het gedeelte over de dochter interessanter dan de biografie over Siebold, die zich ontwikkelde tot een nietsontziende, patriarchale tiran. Ik had recentelijk de prachtige tentoonstelling in het Sieboldhuis in Leiden bezocht.

De zwevende wereld is de meeslepende en vaak emotionele dubbelbiografie van een uitzonderlijk vader en zijn minstens zo unieke dochter. In hun voetsporen is het ook een geschiedschrijving van het oude Japan en een verhaal van de enorme invloed die deze verloren beschaving had op de westerse cultuur – nog tot op de dag van vandaag.

In 1823 vertrok een jonge Duitse arts naar Deshima, de Hollandse handelspost in het toen verder nog volledig van de buitenwereld afgesloten Japan. Zeven jaar later werd hij verbannen uit het land van de shoguns en daarmee uit de levens van zijn grote liefdes, de concubine Sonogi en hun gezamenlijke dochter Oine. Decennialang deden vader en dochter er alles aan om elkaar weer terug te zien. Franz von Siebold vestigde, nog altijd hopend om terug te kunnen, zijn naam als ‘s wereld grootste Japanexpert; Oine Kusumoto ontwikkelde ze zich met haar vaders voorbeeld voor ogen tot de eerste vrouwelijke arts in haar land. Maar toen Japan in 1854 eindelijk opengebroken werd en ze elkaar weer in de armen konden sluiten, pakten hun weerzien totaal anders uit dan ze hadden voorzien.

Andere leuke tip voor elke kunstliefhebber, Al het moois van de wereld, over kunst, verlies en leven van Patrick Brimley.

Een schitterend, inspirerend boek over schoonheid en kunst, over rouw en over tijd, geschreven door een suppoost van het New Yorkse Metropolitan Museum of Art; een boek dat troost biedt dankzij de helende kracht van kunst.

Miljoenen mensen beklimmen elk jaar de grote marmeren trap om het Metropolitan Museum of Art te bezoeken. Maar slechts een selecte groep heeft onbeperkte toegang tot alle hoeken en gaten. Dat zijn de suppoosten, die onopvallend rondlopen in donkerblauwe pakken en een wakend oog houden op de schatkamer van twee miljoen vierkante meter. Na de dood van zijn broer besloot Patrick Bringley, die nog maar net begonnen was aan een leuke maar hectische baan bij het prestigieuze blad The New Yorker, het roer om te gooien. Zijn verdriet zocht een uitweg, hij verlangde naar rust en troost. Dus solliciteerde hij naar de eenvoudigste baan die hij kon bedenken op de mooiste plek die hij kende: het Met.

Tot zijn verrassing wordt dit tijdelijke toevluchtsoord tien jaar lang Bringleys tweede thuis. We volgen hem terwijl hij kwetsbare schatten bewaakt, door de labyrinten onder de zalen dwaalt, negen paar bedrijfsschoenen verslijt en zich verwondert over de prachtige werken die aan zijn zorg zijn toevertrouwd. Naarmate de tijd vordert en de band met zijn collega’s hechter wordt, beseft hij wat een voorrecht het is dat hij zich kan terugtrekken in deze wereld, die hem troost en inspiratie biedt.

Ondanks alle kritiek op het boek Het vlees van David Szalay, kwamen er toch ook wat positieve reacties op het boek. De vraag waarom dit boek nu de Bookerprize kreeg vond iedereen wel onbegrijpelijk, geen diepgang, geen mooi taalgebruik, geen plot. Het nieuwe boek voor de volgende keer wordt Claudie Hunzinger Een hond aan mijn tafel. Het boek van Donald Niedekker Nevenwezen (ga ik als Zaankanter die onder de rook van Cacao de Zaan leefde maar zelf eens lezen)en Nelio Biedermann (de nieuwe Thomas Mann) Lazar sneuvelden (te veel ook slechte recensies).

Sophie, een schrijfster, woont met haar metgezel Grieg in een afgelegen hut aan de rand van een bos in de Vogezen. Als Sophie niet aan het schrijven is dwaalt ze door het bos, de weilanden en de bergen. Grieg brengt zijn tijd door in zijn tot bibliotheek omgebouwde kamer, verslindt boeken en gaat nauwelijks meer de deur uit. Sophie neemt soms de trein naar grote steden om haar boeken te promoten.

Op een avond verschijnt er een jonge hond, die met haar gebroken ketting een wrang verhaal met zich meesleept, aan de deur van het echtpaar. Waar komt dit gewonde beest vandaan? Wat heeft zij meegemaakt? Sophie en Grieg besluiten haar te adopteren. Of misschien is het andersom? De hond brengt vreugde in het huishouden. Terwijl de planeet overal in brand staat en in een neerwaartse spiraal terechtkomt, vormt het trio een geheel met de dieren en het bos.

Fictie die naast het boek werd gelezen: Arthur Japin, Mrs Degas, Thomas Mann De toverberg, Cory Doctorow Little brother, big brother voor de internet generatie (goed) en Marc Heugebrink Laatste man.

Non-fictie die voorbij kwam: Christoffer Clark Een schandaal in Konigsberg, Catherine de Vries De symfonie van onvrede, de opmars van radicaal rechts in Europa, Carlo Rovelli Het mysterie van de tijd , Hanno Sauer, Klasse, het ontstaan van onder en boven (heel goed), Nick Lane De belangrijkste vraag van het leven, waarom het leven is zoals het is en Nick Lane Levenswerk, de 10 sterkste staaltjes van de evolutie.

Waarom rijden rijkaards in protserige Lamborghini’s en dragen ze merkkleding, maar prefereren écht rijke mensen juist bescheiden auto’s en onopvallende outfits? Waarom is kunst elitair, en geldt Marcel Proust als hoge literatuur en Dan Brown als cultureel wegwerpproduct? Zijn de hogere klassen progressief en ethisch verheven, of juist gewetenloze sociopaten? In Klasse ontrafelt filosoof Hanno Sauer de diepgewortelde mechanismen achter status, prestige en hiërarchie. Hij laat zien hoe sociale signalen ons leven beïnvloeden – van onze overtuigingen tot onze smaak en koopgedrag. Klassenverschillen zijn geen oppervlakkige kenmerken, maar krachtige structuren die onze cultuur, waarden en keuzes vormen. Met scherpe inzichten en in een prikkelende stijl toont Sauer waarom het begrijpen van deze verborgen krachten essentieel is voor wie onze samenleving wil veranderen. Klasse is een urgent en briljant betoog over wie we zijn, waarom we doen wat we doen – en hoe we het anders kunnen doen.

En nog even een aparte vermelding voor het boek dat Cor heeft geschreven de afgelopen jaren, Het lerende brein.

Weer wat titels van boeken die afgelopen maand de revue passeerden.

Arundhati Roy, Mother Mary comes to me (geweldig boek over een bijzondere moeder die het erfrecht in de staat Kerala? wist te veranderen, maar ook een boek over opgroeien in land waar wij ons niet eens een voorstelling van kunnen maken), Philip Claudel Alles waar ik spijt van heb (van Claudel kun je nooit genoeg lezen), Nazanine Hozar Aria (halverwege gestopt ondanks dat ik het een boeiend boek vond over opgroeien in de Iraanse samenleving in de jaren 70).

Een heel ander boek dat al jaren in mijn kast lag te wachten om te worden gelezen is de biografie van een verre voorvader van moeders kant Jan Adriaansz. Leeghwater van Dirk de Herder, Joep Monikkendam en Hans Woestenburg. Omdat ik in Alkmaar naast een molenexpert/molenbezitter ben komen wonen raak ik steeds meer geïnteresseerd in de geschiedenis van de Zaan met al zijn molens (Mijn eerste baan als 12-jarige was in de beroemde molen De Bleeke Dood) Zo ben ik er achter gekomen dat deze man (1575-1750) de uitvinder was van de duikklok (voorloper van het duikpak), en dat hij daardoor bekend/beroemd werd en de aanbesteding kreeg van de VOC om een molen (dat werd de achtkant bovenkruier) te ontwerpen die de Beemster zou leegmalen. Zijn achternaam Leeghwater kreeg hij van dorpsgenoten uit De Rijp. Waar hij later ook het raadshuis zou bouwen. Hij reisde uiteindelijk heel Europa door en werd ook nog ingezet tijdens de 80-jarige oorlog om het land rond Den Bosch leeg te malen dat de Spanjaarden onder water hadden gezet. Er waren meer molenaars die toen dingen uitvonden, maar hij was de enige die zich op latere leeftijd terugtrok en boeken schreef, o.a. De Crooniecken (over zijn reizen), en Het Haarlemmermeer-Boeck waarin hij het ontwerp voor de drooglegging van die polder schetste (gebeurde door omstandigheden pas 100 jaar later. Het boek van Jef Last Leeghwater maalt de meren leeg (1942) wat ik ook in mijn bezit heb en wilde lezen heb ik terzijde geschoven (niet te lezen). Onderstaand boek is niet hetzelfde als het boel dat ik gelezen hebt, dit is waarschijnlijk een herdruk.

Momenteel zit ik te wachten op het net geschreven boek van Donald Niedekker Nevenwezen, over twee jongens, een uit de Zaan en een uit West-Afrika. Ik lees in een recensie dat Niedekker net als ik naast de fabriek woonde (de stank van Cacao!!) en ook nog in dezelfde straat.

Twee jongens, twee werelden; de een groeit op onder de rook van een Zaanse cacaofabriek, de ander werkt op een plantage in West-Afrika. Ze worden door balenlossers, molenaars, middenstanders, een stenen adelaar, een rondreizende verhalenverteller, een chauffeur, een panter en een krokodil op sleeptouw genomen door de jaren zeventig. Hun levens raken elkaar – door de geur van cacao en de grillen van de Azteekse scheppergod Quetzalcoatl en zang- en bloemen-god Xochipilli, die hoog boven de twee jonge protagonisten hun glorie proberen te herwinnen. Op sprankelende wijze laat Donald Niedekker in het even geestige als ontroerende Nevenwezen zien hoe mythe en werkelijkheid, verleden en heden elkaar voortdurend spiegelen. Van Donald Niedekker verschenen bij Koppernik eerder Als een tijger, als een slak (2014), Oksana (2017), Wolken &c. (2018), Zo zie je alles (2019), Kraai (2021), Ochtenden (2023) en Rouw (2024). Niedekker ontving in 2021 de VUB Luc Bucquoye-prijs voor eigenzinnige literatuur. Zijn roman Waarachtige beschrijvingen uit de permafrost werd bekroond met de F. Bordewijk-prijs en stond op de shortlist van de Boekenbon Literatuurprijs, de Libris Literatuur Prijs 2023 en de Confituur Boekhandelsprijs, en werd in meerdere landen vertaald.

Griep, vakantie, verplichtingen en andere omstandigheden, de laatste boekenclub was drie maanden geleden!!. Maar goed, hier zijn weer de nieuwe boeken die afgelopen maanden werden gelezen.

Over het gelezen boek Er stromen rivieren in de lucht van Elif Sfafak waren de meningen verdeeld, knap boek met interessante thema’s, maar ook te veel een constructie, magisch realisme dat niet altijd goed viel, wetenschappelijke humbug. Maar al met al toch met veel plezier gelezen. Het nieuwe boek voor de volgende boekenclub wordt Het Vlees van David Szalay, die voor dit boek vorig jaar de Booker prize won. Het andere voorstel De Toverberg van Thomas Mann tillen we over de zomer heen want behoorlijk dik.

Het leven van de Hongaarse István begint in een appartementencomplex in de jaren tachtig en voert hem langs de loopgraven van Irak, de achterkamers van Londense nachtclubs en de marmeren foyers van de superrijken. Steeds opnieuw belandt hij op een kruispunt, zonder zelf een richting te kiezen. Van jonge minnaar tot soldaat, van uitsmijter tot bodyguard, van echtgenoot tot weduwnaar – Het vlees is het portret van een man die door het leven wordt voortgestuwd, machteloos tegenover zijn verlangens, zijn verleden en het toeval dat hem vormt.

Een prachtige roman over een man overvallen door het leven, ogenschijnlijk passief – en toch van begin tot eind aangrijpend.

‘Een meeslepende verkenning van wat het betekent om te leven.’ – The Guardian

Fictie. De boeken die buiten het verplicht boek werden gelezen: Adriaan van Dis Alles voor de reis (leverde een leuke discussie op over fictie/nonfictie), Christoffer Clark (van het boek De slaapwandelaars), Een schandaal in Koningsberg (aanrader), Gaea Schoeters Het geschenk (aanrader, hilarisch), Wieslaw Mysliwski Het paleis (geen aanrader), Frank Westerman Zeven dieren bijten terug (over de reis van Willem Barentsz) en Emma Doude van Troostwijk Mensen van de dag.

Plots wemelt het in Berlijn van de olifanten. Algauw wordt duidelijk dat de dieren niet uit de dierentuin komen, maar een geschenk van de president van Botswana zijn. 20.000 olifanten heeft hij de Duitsers cadeau gedaan, als ‘dank’ voor de verscherpte wetgeving met betrekking tot de invoer van jachttrofeeën.

‘Jullie Europeanen willen ons vertellen hoe we moeten leven. Misschien moeten jullie zelf maar eens proberen hoe het is om met megafauna samen te leven.’

De bondskanselier zit met de handen in het haar: hij moet deze crisis snel en daadkrachtig aanpakken. Want straks zijn er verkiezingen en zijn politieke tegenstanders ruiken bloed…

Non-fictie. Thomas Bollen Geld genoeg, maar niet voor jou; hoe heroveren we de macht over ons geld, Keiron Pim Eindeloze vlucht, het leven van Joseph Roth, Jan van der Mast Agneta, Doortje Smithuijsen Ik zou je dochter kunnen zijn, Ilja Leonard Pfeiffer Absolute democratie, Ben Wilson Metropolis, de grootste uitvinding van de mens, Dirk de Wachter, Wachten en Geert Mak In Europa.

Dit boek laat je anders naar de euro’s op je bankrekening kijken. Waarom kan de een ondanks hard werken en sparen geen woning betalen, terwijl de ander slapend rijk wordt van stijgende huizenprijzen? Waarom is er wel geld voor investeerders om zorginstellingen op te kopen en uit te kleden, en niet om de economie snel te verduurzamen? Om de grote problemen van nu op te lossen, moeten we het hebben over hoe ons geld écht werkt — en hoe het anders kan.

Onderzoeksjournalist Thomas Bollen neemt je mee naar het internationale strijdtoneel van ons geld. Hier nemen burgerbewegingen, wetenschappers en oud-bankiers het op tegen de machtigste bedrijven ter wereld. Samen reizen we langs de goudkluizen en banktorens van de gevestigde financiële orde. We volgen hoe geld door de samenleving stroomt en ontrafelen hoe tech-miljardairs en cryptobedrijven met hun digitale munten stilletjes de macht overnemen. Als we niet ingrijpen, groeit de kloof tussen de superrijken en de rest. Geld genoeg, maar niet voor jou laat zien wat er nodig is om het tij te keren. Hoe heroveren we de macht over ons geld?

Verder kwam nog voorbij Dubble Jeopardy op Netflix, en Alphago en Coded Bias ook op Netflix, het radioprogramma Nooit meer slapen, daarin Ongelooflijke verhalen (ook een podcast) vaan Met Beatrice de Graaf.

En:Op 13 april is er een lezing van het Fysisch Genootschap over Alzheimer door hoogleraar Scheltens (in wijkcentrum Overdie).

Vanwege de feestdagen veel gelezen, want fatsoenlijke televisie is er amper. Hier een overzicht: De kremlinfluisteraar van Guiliano Da Empoli (aanrader), De toekomst van geografie hoe strijd om de ruimte onze wereld zal veranderen van Tim Marshall (onrustbarend), Lenin in de trein van Catherine Merridale (interessant vanwege parallellen met huidige tijd), Galmende geschiedenissen van Sinan Cankaya (mee gestopt), Autocratie bv Ann Applebaum (nog mee bezig, een must), Urszula Honek Witte nachten (uniek boek), Philippe Sands De verdwijning van Londres 38, over Pinochet in Engeland en een nazi in Patagonie (na De rattenlijn weer een ongelooflijk verhaal van mensen die (bijna) overal mee wegkomen.

In dit boek vertelt bestsellerauteur Philippe Sands het opzienbarende verhaal van de Chileense dictator Augusto Pinochet, oud-SS-officier Walter Rauff en de sinistere verbanden tussen deze twee. Rauff, die in de Tweede Wereldoorlog een sleutelrol speelde bij de ontwikkeling van mobiele gaswagens, wist zijn straf te ontvluchten en zette zijn leven voort in Chili. Maar vanaf het moment dat geruchten de ronde deden over Rauffs betrokkenheid bij de misdaden van Pinochet en de verdwijningen die Chili teisterden, ontvouwt zich een huiveringwekkend verhaal.

Wanneer Sands in 1998 bij de arrestatie van Pinochet in Londen wordt aangewezen om de dictator te adviseren, kiest hij er in plaats daarvan voor om als jurist voor Human Rights Watch onderzoek te doen naar de banden tussen Rauff en Pinochet. In De verdwijningen van Londres 38 onthult hij voor het eerst het verborgen dubbelverhaal over massamoord en de verbanden tussen de verschrikkelijke gebeurtenissen in de jaren veertig en die in onze eigen tijd. Wat volgt is een ijzingwekkende geschiedenis waarin de echo’s van historische misdaden weerklinken binnen de muren van het lage, nietszeggende gebouw aan Londres 38 in Santiago.

Urszula Honek schrijft in Witte nachten met een ongelooflijk rijk taalpalet aan kleuren en stijlen over de verlangende, verdrietige, liefdevolle mensen uit een slaperig dorp aan de voet van de Poolse Beskiden. Ingebed in het verlaten, heuvelachtige boslandschap geeft ze hun in dertien met elkaar verbonden verhalen een stem. Zo
beschrijft ze in een verhaal vrienden die elkaar van school kennen en op zoek zijn naar werk. In een ander staat een meisje haar grootmoeder bij als die sterft, zonder het te weten. In weer een ander verhaal wil een ongetrouwde jonge vrouw meer van het leven dan haar wordt geboden. Het leven in het dorp wordt gekenmerkt door
naamloze angsten die raken aan het verleden, maar ook door vriendschap, empathie en een verbondenheid met alles wat leeft.

Ondanks de kanttekeningen bij het boek van Krashnohorkai (dystopisch, donker, zwaar,saai af en toe, moeilijk), vonden we het toch een heel bijzonder boek en een enorme prestatie vanwege het taalgebruik. Het volgende boek dat we gaan bespreken is van Elif Shafak, Er stromen rivieren in de lucht. Andere voorstellen waren, Kamel Daoud Houris (had ik wel zin in), Kiran Desai, De eenzaamheid van Sunny en Sonia, Jeroen Olyslaegers Wil.

Londen, 1840. Arthur raakt gefascineerd door het oude Mesopotamië en in het bijzonder door het epische Gilgamesj-epos, over een hooghartige held die pas tot inkeer komt wanneer hij alles kwijt is.

Turkije, 2014. De 10-jarige Narin moet vluchten voor isis, samen met haar oma, die uit een lange lijn van vrouwelijke zieners komt.

Londen, 2018. Zaleekhah vindt troost in haar onderzoek naar rivieren, en komt via een vriendin in aanraking met een bijzondere oude taal.

Wat de drie buitenstaanders door de eeuwen heen met elkaar verbindt, is het water, want: ‘Water bewaart alle herinneringen. Het zijn de mensen die vergeten.’

Boeken die verder nog ter tafel kwamen; Rob de Wijk, Het nieuwe ijzeren gordijn, hoe de machtspolitiek terugkeert in Europa, Orhan Pamuk, De vrouw met het rode haar, Rene van der Heijden, De tsarina van Bergen, hoe een Duitse gouvernante van een ingeslapen duindorp een mondaine badplaats en kunstenaarskolonie maakte, Gerbrand Bakker, Privedomein serie o.a. Aan mij heb je niks, Pauline Slot, Bergen aan zee, Jolanda Linschooten (ultraloper, vele boeken geschreven) en Joe Simpson Over de rand.Ook kwam er een Netflix serie voorbij, Mano de Hierro.

Zou iemand bedacht hebben dat de Duitse gouvernante die in 1873 met een koets in Bergen arriveerde honderd jaar na haar dood nog steeds een blijvende invloed zou hebben op het dorp en de streek? Marie van Reenen-Völter (1854-1925) ging werken bij een welgestelde familie, werd verliefd op de oudste zoon – de latere burgemeester en heer van Bergen – en ontpopte zich als een veelzijdige vrouw die haar tijd ver vooruit was.
Marie zette zich actief in om de positie van de vrouw te verbeteren en drukte haar stempel op de belangrijke ontwikkelingen van het duindorp in de belle époque: van de aanleg van een spoorverbin­ding en renbaan tot de creatie van een badplaats aan zee en het ontstaan van een van de meest bijzondere kunstenaarsdorpen van Nederland.
Rene van der Heijden schetst de opkomst van Bergen aan de hand van de avonturen van Marie: een verhaal over liefde, dromen en daadkracht.

Iedereen is enthousiast over Middlemarch van George Eliot. Er worden diverse passages voorgelezen. Het is echt een boek om meerdere keren te lezen. Het volgende boek wordt van de Hongaarse Laszlo Krashnahorkai, Baron Wenckheim keert terug. De schrijver heeft afgelopen week de Nobelprijs voor de literatuur gekregen.

De boeken die verder ter tafel kwamen: Guzel Jachina De trein naar Samarkand, Erwin Mortier Godenslaap, Lea Ipy Onwaardig, Samuel Bjork De laatste ochtend, Ian McEwan Wat we kunnen weten, Marita Matthijsen Een vrije geest, het uitzonderlijke leven van Betje Wolf (kreeg ik ook erg veel zin in) Zigmunds Skujins Het bed met de gouden poot (Letse geschiedenis, kandidaat voor volgende boekenclub), Valerie Perrin Vers water voor de bloemen, Bas Heijne Voor de democratie, vrijheid is het zekere bezit voor hen die de moed hebben haar te verdedigen, en Tony Judt De vergeten twintigste eeuw, nieuwe wereldgeschiedenis.

Letland, midden negentiende eeuw. Noass Vējagals verlaat de boerderij van zijn ouders en zeilt de wereld over. Zijn broer Augusts blijft als echte landrot aan wal en stort zich op de boerderij. Noass vergaart op zijn reizen roem en rijkdom en bouwt in de kustplaats Zunte een groot stadshuis. Intussen ontwikkelt zijn dochter Leontīne zich tot een rebelse schoonheid. In de stad verspreidt zich het gerucht dat Noass zijn rijkdommen verstopt heeft in een poot van zijn bed en Leontīne raakt in de ban van de zoektocht naar haar vaders goud. Liefde, oorlogen en revoluties brengen de familieleden naar alle uithoeken van de wereld. In een meeslepende stijl, vol humor en mededogen, beschrijft Zigmunds Skujiņš de lotgevallen van vijf generaties Vējagals, die parallel lopen aan de belangrijkste gebeurtenissen van de bewogen geschiedenis van Letland van de afgelopen 150 jaar.

Betje Wolff (1738-1804) is tegenwoordig vooral nog bekend als helft van het schrijversduo dat zij jarenlang met Aagje Deken vormde. Maar voordat zij Deken leerde kennen, had Wolff al naam gemaakt als schrijfster. Met haar scherpe pen riep zij felle controverses op. In deze prachtige, aangrijpende nieuwe biografie laat Marita Mathijsen zien hoe vooruitstrevend Betje Wolff was, als schrijfster, maar ook als eigenzinnige vrouw die het opnam tegen de heersende, conservatieve moraal. Wolffs leven, zo laat Mathijsen zien, was ongekend opwindend en haar schrijverschap is meesterlijk. Geen vrouw wist ooit zo spottend over het orthodoxe geloof te schrijven. Ze nam ferm stelling tegen de onderdrukking van vrouwen, tegen de slavernij, tegen dierenmishandeling, vóór het natuurlijke, vóór democratisch bestuur. Dat maakt haar uniek, niet alleen toen, maar ook nu nog. Als dichter en romanschrijver wist zij, deels samen met Deken, bovendien de Nederlandse literatuur te vernieuwen. In de tussentijd werd zij geplaagd door ziektes, persoonlijke aanvallen en politieke omwentelingen – op haar vijftigste moest ze met Aagje naar Frankrijk vluchten. Mathijsen heeft dat alles prachtig vervlochten tot een fascinerende en uiterst leesbare biografie van misschien wel de eerste feministe van Nederland.

We waren allemaal enthousiast over Helder van Carys Davies, recentelijk genomineerd voor de Europese Literatuurprijs 2025. Ook De parel van John Steinbeck viel in goede aarde. De voorstellen voor de volgende boekenclub waren Geoff Dyer Huiswerk, Hisham Matar Vrienden (over ballingschap), Tom Lanoye Rein Aard, schelmenroman (her vertelling va het beroemde boek Reinaert de Vos), maar het wordt uiteindelijk Georg Eliot Middlemarch, recentelijk besproken in de Volkskrant door Joost de Vries, omdat het een boekenclub boek is van de VK.

Andere titels die voorbijkwamen: Ruimte maken voor het andere, Het denken van Marjan Slob, Bart van Loo, Stoute schoenen, John Steinbeck Druiven der gramschap (misschien nog een keer een boekenclub boek), Thomas Heerma van Voss, De prullenmand heeft veel plezier van mij (12 oude interviews met schrijvers uit de Revisor), Thomas Rosenboom, Gewassen vlees, Ta-Nehisi Coates Tussen de wereld en mij (als alternatief van Chimamanda Ngosi Adichi als je echt wil voelen wat het betekent om zwart te zijn), Roger Martin du Gard Luitenant kolonel de Meaumort, Geert Mak, Paul Auster Baumgartner, De wisselwachter en Rodaan al Galidi, Hoe ik talent voor het leven kreeg (als alternatief van Hisham Matar Vrienden.

De volgende twee boeken vind ik boekenclubwaardig, ze hebben allebei grote indruk op me gemaakt.

Tussen de wereld en mij’ is een lange brief van Ta-Nehisi Coates aan zijn vijftienjarige zoon, waarin hij beschrijft hoe het is om als zwarte jongen op te groeien in Amerika. Een Amerika dat zichzelf voorhoudt dat raciale tegenstellingen tot het verleden behoren, maar waar aanhoudende gewelddadige incidenten tegen de zwarte bevolkingsgroep een andere werkelijkheid laten zien.

Coates maakt pijnlijk duidelijk hoezeer racisme in de Amerikaanse cultuur zit verankerd en dat gewelddadige uitspattingen geen toevallige incidenten zijn, maar voortkomen uit scheve machtsverhoudingen en diepgewortelde maatschappelijke noties. Hij kijkt vanuit een historisch perspectief en beschrijft hoe raciale gedachten door de eeuwen heen zijn geëvolueerd. Volgens Coates is racisme vooral een fysieke ervaring, waarbij de lijfelijke dreiging tegen ‘black bodies’ telkens een andere vorm aanneemt: van slavernij en opsluiting tot buitensporig politiegeweld. Hij neemt de lezer aan de hand mee door zijn leven. Daarbij probeert hij één vraag te beantwoorden: is het in Amerika mogelijk om geweldloos in een zwart lichaam te leven

Een betoverende roman over de ervaringen van een asielzoeker met een onbarmhartig regime: polderbureaucratie zo taai als klei. Al Galidi houdt ons een spiegel voor. Een spiegel waar we niet van mogen wegkijken.’ ADRIAAN VAN DIS

Semmier Kariem vlucht uit Irak. Zeven jaar van honger, verdwalen en angst later landt hij op elf februari om negen uur – of was het om elf uur op negen februari – op Schiphol. In de chaos van die eerste dagen in Nederland kan hij zich het precieze tijdstip niet meer herinneren. Hij vraagt asiel aan. Wat hij niet weet is dat hiermee het langste wachten van zijn leven begint, in het asielzoekerscentrum, een wachtkamer die hij deelt met vijfhonderd anderen. Intussen bestudeert Semmier het land waarvan hij misschien ooit deel mag uitmaken, maar ook al verblijft hij er nu, hij blijft een buitenstaander. Hoe ik talent voor het leven kreeg is een roman over mensen die zijn onderworpen aan wetten en regels. Allemaal wachten ze, vaak jarenlang, tot hun leven opnieuw kan beginnen, en dat doen ze op hun eigen manier – de een al wat lijdzamer dan de ander.

‘”Het AZC,” schrijft Al Galidi, “is een graf waarin de tijd van een paar honderd mensen begraven ligt.” Voor dat graf richtte hij een aangrijpend monument op, dat tegelijk een aanklacht en een spiegel is. Ik schaamde me voor wat ik erin zag.’ TOMMY WIERINGA